Wie was Jane Austen?

Jane Austen (1775-1817) was een Engelse schrijfster die wereldwijd bekend werd door haar romans over liefde, sociale klasse en menselijke relaties. Hierdoor behoort haar werk tot op de dag van vandaag tot de meest gelezen en populaire klassiekers in de Engelse literatuur.

Een korte geschiedenis van haar leven - van haar geboorte in Steventon tot haar dood in Winchester, via Bath, Southampton en Chawton.

afbeelding; Jane Austen's house - Steventon house

afbeelding: illustratie C.E. Brock - Sense and Sensibility

* Verhuizen naar Bath en Southampton

In 1801, toen Jane 25 was, ging haar vader met pensioen en verhuisde met zijn vrouw en twee dochters naar Bath. Na het grootste deel van haar leven op het platteland van Hampshire te hebben doorgebracht, betekende deze verhuizing een grote omwenteling en een dramatische verandering in Janes levensstijl. In Bath, ooit een stijlvolle kuurstad maar inmiddels niet meer zo modieus, bezocht ze bals en concerten en ging ze naar de Pump Room en het Theatre Royal. In de daaropvolgende jaren ging het gezin ook op vakantie naar Devon en Dorset, waar Jane genoot van wandelingen langs de kust en een duik in zee.

In 1805 overleed dominee Austen plotseling, waardoor zijn vrouw en twee dochters met een aanzienlijk lager inkomen achterbleven. Ze waren gedwongen een kleinere en minder comfortabele woning te huren en verhuisden het jaar daarop naar Southampton, waar ze bij hun vriendin Martha Lloyd en bij Mary, de nieuwe vrouw van hun broer Frank, woonden, terwijl Frank zelf op zee was. Het geld was schaars en de dames probeerden zo lang mogelijk rond te komen met hun bescheiden inkomen.

De acht jaar die ze in Bath en Southampton doorbrachten, of tijdens lange bezoeken aan familieleden, waren een onrustige periode, wat zich weerspiegelde in Janes productiviteit als schrijfster. Tijdens haar verblijf in Steventon voltooide ze de eerste versies van Elinor and Marianne, First Impressions en Susan (later gepubliceerd als Sense and Sensibility, Pride and Prejudice en Northanger Abbey); tijdens haar verblijf in Bath lijkt ze alleen aan The Watsons te hebben gewerkt , een werk dat ze onvoltooid liet. Er zijn veel theorieën die dit verklaren – dat ze verlangde naar het platteland, bedroefd was door het verlies van haar ouderlijk huis, een hekel had aan het stadsleven en geen ruimte had om te schrijven in hun relatief krappe woning en geen tijd had in de drukte van haar nieuwe sociale leven. Aan de andere kant is The Watsons, hoewel onvoltooid, een van Austens meest interessante literaire experimenten, die een nieuwe, sombere sociaal-realistische toon in haar werk introduceert. Er zijn maar heel weinig brieven van haar uit deze periode bewaard gebleven, dus we kunnen alleen maar speculeren of de uitdagingen van het leven in die tijd haar schrijverschap hebben belemmerd of er uiteindelijk juist door zijn verbeterd.

* Verhuizen naar Chawton

'Chawton kan zowel het tweede als de laatste thuis van Jane Austen genoemd worden; want tijdens de tijdelijke verblijven van het gezelschap in Bath en Southampton was ze slechts een gast in een vreemd land, maar hier vond ze een echt thuis te midden van haar eigen mensen.'

Uit de memoires over Jane Austen, door James Edward Austen Leigh

In 1809 bood Jane haar oudere broer Edward zijn moeder en zussen een huis aan op zijn landgoed Chawton, dat hij had geërfd van rijke familieleden, de Knights. De dames verhuisden in juli naar Chawton en vormden samen met Martha Lloyd een stabiel en comfortabel vrouwelijk huishouden.

Jane schreef enthousiast aan haar broer Frank en beschreef hoe blij ze waren met het huis:

'Our Chawton home — how much we find
Already in it, to our mind,
And how convinced that when complete,
It will all other Houses beat'

Jane Austen, 26 juli 1809

afbeelding: Chawton Cottage house en Museum

Het was een gelukkig gezin. Jane kocht een piano en oefende elke ochtend voor het ontbijt op haar muziek. Ze genoten van wandelingen naar Alton en door het platteland van Hampshire. Mevrouw Austen werkte in de tuin, terwijl Cassandra en Martha zorgden voor het dagelijkse reilen en zeilen in huis. Zuinigheid en spaarzaamheid waren van essentieel belang, en bijna alles was zelfgemaakt – kledingstukken, een enorme patchworkdeken, wijn en bier; mogelijk zelfs de inkt waarmee Jane haar romans schreef.

's Avonds verzamelden de vrouwen zich rond het vuur om bij kaarslicht hardop te lezen of gezelschapsspelletjes te spelen. Als er bezoek was, werd het meubilair soms aan de kant geschoven om ruimte te maken voor een informeel dansje. De buurt was klein, maar ze kregen bezoek van familieleden en haalden de banden aan met enkele oude buren uit Steventon.

afbeelding: in de salon van Jane Austens huis - Chawton Cottage

Hier in Chawton had Jane de tijd, de ruimte en vooral opnieuw de wil om te schrijven. Ze haalde haar eerdere werken tevoorschijn en herzag ze voor publicatie. Ze herschreef Elinor & Marianne naar Sense and Sensibility en met de hulp van haar broer Henry werd het in 1810 geaccepteerd voor publicatie door Thomas Egerton, die later ook Pride & Prejudice in 1813 zou publiceren. Het volgende jaar begon Jane aan een nieuwe roman, Mansfield Park, die eveneens door Egerton werd uitgegeven, en in 1814 begon ze aan Emma, ​​dat in december 1815 werd gepubliceerd door John Murray, de meest vooraanstaande uitgever van die tijd, en met toestemming werd opgedragen aan de Prins-Regent.

In 1815 begon Jane met het schrijven van The Elliots (later gepubliceerd als Persuasion); het jaar daarop ging haar gezondheid achteruit, maar ze bleef schrijven.

In 1816 slaagde Henry erin het manuscript van Susan terug te kopen, dat in 1803 aan een uitgever in Bath was verkocht maar nooit was gepubliceerd. Het zou enkele maanden na haar dood verschijnen onder de titel Northanger Abbey.

In 1817 begon ze aan haar laatste roman; De Broers (later gepubliceerd als Sanditon), maar ze voltooide slechts de eerste twaalf hoofdstukken. In april werd ze door haar ziekte aan bed gekluisterd en later die maand schreef ze een kort testament, waarin ze bijna alles naliet aan haar 'liefste zus Cassandra'.

  -- een overzicht van Austens romans vind je verder op deze pagina -- 

* Verhuizen naar Winchester

Op 24 mei 1817 verliet Jane Chawton met Cassandra en verhuisde naar een kamer in Winchester, om dicht bij dokter Lyford in het stadsziekenhuis te zijn. Haar ziekte verergerde echter snel en ze overleed in de vroege ochtend van 18 juli 1817. Zes dagen later werd ze begraven in de kathedraal van Winchester.

Jane Austen was op het moment van haar overlijden slechts 41 jaar oud en kampte al meer dan een jaar met een ziekte. De precieze doodsoorzaak is niet bekend. De twee belangrijkste theorieën zijn de ziekte van Addison of de ziekte van Hodgkin, hoewel de symptomen die ze in haar brieven beschrijft niet perfect bij een van beide aandoeningen passen.

afbeelding: in deze kamer stierf Jane Austen op 18 juli 1817

8 College street, Winchester

Zes maanden na haar dood werden Northanger Abbey en Persuasion gepubliceerd. Henry onderhandelde met haar uitgever John Murray en schreef een biografische notitie als voorwoord bij de romans, waarin hij Jane Austen voor het eerst noemde als de auteur van al haar gepubliceerde werken en haar een 'leven van nuttigheid, literatuur en religie' toeschreef.

In 1870 publiceerde haar neef James Edward Austen-Leigh 'A Memoir of Jane Austen', de eerste volledige biografie over het leven van Jane Austen.

Jane Austen schreef zes voltooide romans - allemaal scherpzinnige studies van liefde, klasse, moraal en sociale conventies in het Engeland van de late 18e en vroege 19e eeuw. Hieronder een overzicht per roman.

Onvoltooide en minder bekende werken

Lady Susan – een korte briefroman over een manipulatieve weduwe

The Watsons – onvoltooid

Sanditon – onvoltooid, later door anderen afgemaakt

**********

Terugkerende thema’s in Austens werk;

Huwelijk als sociale en economische noodzaak

Beperkte positie van vrouwen

Ironie en subtiele humor

Karakterontwikkeling door zelfinzicht

3. FAQ

Veelgestelde vragen over Jane Austen

* Wie was Jane Austen en waarvoor staat ze bekend?

Jane Austen was een Engelse romanschrijfster, bekend om haar romans over de Engelse samenleving, liefde en manieren in het begin van de 19e eeuw. Ze voltooide zes werken; Sense and Sensibility (Verstand en gevoel), Pride and Prejudice (Trots en Vooroordeel), Mansfield Park, Emma, Northanger Abbey en Persuasion (Overtuiging).

Jane Austen is belangrijk binnen de Engelse literatuur vanwege haar realistische portretten van vrouwen, haar geestige sociale commentaren en haar baanbrekende vertelstijl. Haar romans worden nog steeds wereldwijd gelezen en bestudeerd.

Belangrijke thema's in Austens romans zijn liefde, sociale klasse, sterke vrouwelijke personages en persoonlijke groei.

* Had Jane Austen broers of zussen?

Jane was één - en nummertje zeven - van de acht kinderen in het gezin. Ze had zes broers – James, George, Edward, Henry, Francis (ook Frank genoemd) en Charles – en een geliefde oudere zus, Cassandra.

James was tien jaar ouder dan Jane, de lieveling van zijn moeder en de erfgenaam van zijn vader. Hij werd beschouwd als de meest getalenteerde schrijver in de familie en organiseerde toneelstukken voor zijn broers en zussen. Hij was een tijdlang redacteur van een universiteitsblad samen met broer Henry, maar werd uiteindelijk dominee in Steventon.

Over George is niet veel bekend. Hij bracht zijn volwassen leven door bij een nabijgelegen boerenfamilie en men vermoedt dat hij leed aan een geestelijke aandoening en/of mogelijk doofheid.

Charles en Francis, de twee jongste Austen jongens waren officieren in de Royal Navy en dienden beiden in de Franse Onafhankelijkheidsoorlog en de Napoleontische oorlogen.

Henry, Janes favoriete broer, was militair, bankdirecteur en uiteindelijk geestelijke; het was hij die Jane meestal hielp bij de onderhandelingen met uitgevers voor haar romans.

Edward Austen werd op twaalfjarige leeftijd voorgesteld aan Catherine en Thomas Knight, rijke familieleden van zijn vader. De familie Knight had zelf geen kinderen en toonde een interesse voor de jongen. Enkele jaren later werd hij benoemd tot hun wettelijke erfgenaam. Edward erfde drie landgoederen van Thomas Knight, waaronder één in Chawton waar hij later zijn zussen en moeder gratis zou laten wonen.

Cassandra was twee jaar ouder dan Jane. Het grootste deel van wat we vandaag de dag over Jane Austen weten, hebben we aan haar te danken, aangezien zij mondelinge en schriftelijke verslagen heeft achtergelaten die details over Janes leven aanvullen. Cassandra was aquarelliste en gaf ons ook de enige twee authentieke portretten van haar zus. Cassandra is, net als Jane, nooit getrouwd (haar verloofde stierf aan geel koorts) en de zussen onderhielden hun hele leven een zeer hechte band. Bij de dood van haar geliefde zus schreef Cassandra in een brief; "She was the sun of my life, the gilder of every pleasure, the soother of every sorrow, I had not a thought concealed from her, and it is as if I had lost a part of myself."

* Waar woonde Jane Austen?

Austen werd in 1775 geboren in het afgelegen dorpje Steventon in Hampshire. Vader Austen was predikant in Steventon en Jane bracht meer dan de helft van haar leven in de pastorij door. Daar begon de jonge Jane met het schrijven van haar Juveniles (jeugdschrijfsels) maar ook met de eerste versie van drie van haar romans. In 1800, toen Jane halfweg de twintig was, ging meneer Austen met pensioen en verhuisde het gezin naar Bath. Oudste broer James nam toen de taak van dominee van zijn vader in Steventon over (deze pastorie werd afgebroken begin 19de eeuw, enkel de waterput is nog een spoor van het leven dat er ooit heerste). Het verhaal gaat dat Jane zo ondersteboven van dit nieuws was, dat ze terplekke flauw viel...

Bath was een bekende kuuroord en populair bij de modieuze elite; een stad die zich toelegde op sociale contacten. Zowel Northanger Abbey als Persuasion spelen zich grotendeels af in deze stad. Jane verbleef er in vijf verschillende woningen, waarvan 4 Sydney Place het meest gekend is bij Austen fans. Hoewel Jane hier slechts een paar jaar woonde, trekt het Jane Austen Centre te Bath dagelijks vele nieuwsgierigen (er is een exhibition, souvenirwinkeltje en een leuke tea room). Na de dood van dominee Austen in 1805 moesten de Austen dames bij verschillende familieleden inwonen, onder andere bij Frank in Southampton. In 1809 vestigden mevrouw Austen, Jane, Cassandra en hun vriendin Martha Lloyd zich in Chawton, te Hampshire. Hun "cottage" daar maakte deel uit van het landgoed van broer Edward die ondertussen een Knight was. Vandaag de dag staat het bekend als The Jane Austen House Museum. Jane woonde hier acht jaar samen met haar moeder en zus, tot ze in mei 1817 voor haar medische behandeling naar Winchester vertrok. Slechts twee maanden later zou ze hier overlijden. Haar laatste rustplaats is in Winchester Cathedral.

* Was Jane Austen getrouwd?

'Haar zus en zijzelf  (Jane en Cassandra) behoren tot de mooiste meisjes van Engeland... perfecte schoonheden en veroveren natuurlijk de harten van tientallen.'

Eliza de Feuillide aan Philly Walter, augustus 1791

Jane Austen is, zoals bekend, nooit getrouwd geweest, maar ze had wel bewonderaars. De bekendste van hen is Tom Lefroy, een intelligente jonge Ier die ze in december 1795 ontmoette. Hij was tijdelijk naar Londen verhuisd om rechten te studeren en bracht de kerstvakantie door bij zijn oom en tante die in Ashe, vlakbij Steventon, woonden.

Jane was net twintig geworden en was een slim, levendig en mooi meisje. Net als haar geliefde heldin Elizabeth Bennet, genoot ze van muziek en dansen, humor, lachen en levendige gesprekken.

Hoewel Tom maar een paar weken in Hampshire verbleef, ontmoetten ze elkaar regelmatig op feestjes. Ze dansten, praatte en flirtte, totdat Tom terugkeerde naar Londen om zijn studie te hervatten. Jane ging ook weer aan het werk – rond die tijd begon ze met het schrijven van First Impressions (later gepubliceerd als Pride and Prejudice).

Er is wel beweerd dat Jane verliefd was op Tom en dat hij haar met een gebroken hart achterliet; dit lijkt echter onwaarschijnlijk. De toon van haar brieven aan Cassandra is luchtig en speels; ze klinkt niet echt teleurgesteld. Maar we weten dat ze een realist was. Ze was misschien romantisch in haar romans en pleitte voor wederzijdse liefde in het huwelijk, maar ze was ook praktisch ingesteld en wist hoe essentieel een toereikend inkomen was voor huiselijk geluk. Noch Tom, noch Jane hadden het geld om een ​​huwelijk mogelijk te maken.

Jane was wel verloofd op 27-jarige leeftijd – maar slechts voor één nacht!

In de late herfst van 1802 gingen Jane en Cassandra , die toen in Bath woonden, logeren bij hun vriendinnen Alethea en Catherine Bigg. Daar werd jane op een avond ten huwelijk gevraagd door hun broer, Harris Bigg-Wither, die bijna zes jaar jonger was dan zij. Austens nicht beschreef hem als "heel onaantrekkelijk van uiterlijk – onhandig en zelfs onbeschaafd in zijn manieren... Ik vermoed dat de voordelen die hij haar kon bieden, haar dankbaarheid voor zijn liefde en haar jarenlange vriendschap met zijn familie, mijn tante ertoe hebben bewogen te besluiten met hem te trouwen..."

Jane veranderde die nacht van gedachten - we weten niet waarom - en verbrak de volgende ochtend de verloving, waarna zij en haar zus onmiddellijk het huis van de Biggs verlieten. Als we latere brieven lezen die Jane  aan haar nichtjes Fanny Knight en Anna Lefroy schreef over hun romantische relaties, lijkt het duidelijk dat ze hen aanraadde om goed over de kwestie na te denken voordat ze een huwelijksaanzoek deden of accepteerden.

En dan is er nog het verhaal van Cassandra Austen.

Zij vertelde na de dood van Jane het verhaal over een geestelijke die Jane ontmoet had in de West Country - Falmouth - en met wie ze een oprechte verbintenis had gevormd. Maar de man stierf voor ze konden huwen...

We weten hier verder niets van, het komt ook niets van voor in de overgebleven brieven van Jane aan haar zus en familie. Maar het komt van Cassandra, haar vertrouweling en beste vriendin, wat maakt dat het toch erg waarschijnlijk geweest is.

* Wanneer is Jane Austen overleden? En hoe oud was ze?

Er zijn al jarenlang eindeloze discussies over Jane haar mysterieuze ziekte waaraan ze op 41-jarige leeftijd overleed. Allerlei oorzaken zijn geopperd, van kanker en tuberculose tot de ziekte van Addison, Hodgkin en arseenvergiftiging - hoewel deze laatste het minst waarschijnlijke lijkt. In de zomer van 1816 ging Janes gezondheid achteruit. Ze was meer bedlegerig, had ongewone zwart-witte verkleuringen van de huid, vaker koorts, aangezichtspijn en reuma. In april van 1817 schreef ze haar testament en in mei reden zij en Cassandra in de stromende regen de 25 kilometer van Chawton naar Winchester om dichter bij haar behandelende arts - dokter Lyford - te zijn.

Jane Austen stierf  in de vroege ochtend van vrijdag 18 juli 1817, met haar hoofd rustend op een kussen op Cassandra's schoot; haar zus had bijna de hele nacht aan haar bed gewaakt. Zes dagen later werd Austen begraven in de Kathedraal van Winchester, in het midden van het noordelijke zijschip. Haar bescheiden begrafenis werd bijgewoond door vier mensen, waaronder haar oudere broers James en Henry.

* Zijn er brieven of spullen van Jane Austen bewaard gebleven?

Jane Austen was een productieve en begenadigde briefschrijfster en schreef naar alle waarschijnlijkheid duizenden brieven gedurende haar leven. Daarvan zijn er echter slechts 161 bewaard gebleven, omdat haar zus Cassandra na haar dood een groot deel ervan vernietigde – zowel om de reputatie van haar zus te beschermen als, hoogstwaarschijnlijk, om de gevoelens van haar vrienden en familie te sparen.

De bewaard gebleven brieven zijn vrijwel allemaal gericht aan Cassandra, Janes beste vriendin en vertrouwelinge gedurende haar hele leven. Wanneer de twee niet bij elkaar waren, schreven ze elkaar bijna dagelijks over hun dagelijkse bezigheden, familienieuws en lokale roddels, reflecties op boeken en toneelstukken, en Janes eigen overpeinzingen over haar eigen werk. Daardoor bieden ze een uniek inzicht in Janes leven en karakter.

Er bestaan verschillende publicaties van de overgebleven brieven. Het boek 'Jane Austen's Letters' van Deirdre Le Faye is hiervan de meest complete en uitgebreide versie.

Er zijn tal van objecten uit het leven van Jane Austen bewaard gebleven zoals de schrijfdesk die ze van haar vader kreeg op haar achttiende verjaardag, een lange kamerjas (pelisse) die ze liet maken, het tafeltje waarop ze haar brieven en romans (her)schreef in Chawton Cottage alsook een lok haar, manuscripten en brieven. Enkele van deze spullen kan je bezichtigen in Chawton House Museum, waar Jane de laatste acht jaar van haar leefde woonde. Andere zijn dan weer te bewonderen tijdens tijdelijke tentoonstellingen of in Engelse musea zoals 'The British Library'.

In 2025 bracht Prof. Kathryn Sutherland een boek 'Jane Austen in 41 objects' uit waarin de mooiste objecten beschreven staan, telekens vergezeld van een prachtige foto. Een ware 'must have' voor elke Austen fan!

* Wat was de mode ten tijde van Jane Austen?

Hoewel Jane Austen geboren werd in de het Georgische tijdperk (van King George III of ook wel 'Mad King George' genoemd omwille van zijn mentale gezondheid), wordt zij het meest geassocieerd met het tijdperk waarin haar romans zich ook ook afspelen - de Regency periode. Deze naam was afkomstig van de Prince Regent - de oudste zoon van George III - die tijdelijk de leiding over Engeland overnam toen zijn vader er niet meer toe in staat was.

De kleding uit het Regency-tijdperk, de mode tussen 1800 en 1825, stond bekend om zijn klassieke eenvoud en lichte kleuren. Jurken en japonnen hadden mouwen, een bescheiden bovenkant, een hoge empire-taille die nauw aansloot op het bovenlichaam net onder de buste, en een losvallend, kolomvormig silhouet daaronder. De outfit werd compleet gemaakt met ballerina's, instapschoenen zonder achterkant of enkellaarsjes, samen met witte handschoenen, een hoedje en misschien een parasol. Dagkleding werd gemaakt van eenvoudige, witte katoenen mousseline of katoen met kleine bloemenpatronen – het succes van de Britse Oost-Indische Compagnie met de export van katoen naar Groot-Brittannië ondersteunde deze trend. Avondjurken waren van zijde en konden meer uitgebreide versieringen hebben. Onder hun jurken droegen vrouwen onderjurken of chemises (de voorloper van de slip), een korset, een petticoat als er volume nodig was onder een rok, en katoenen of zijden kousen die werden opgehouden door jarretels.

"Keurige dames" droegen geen onderbroeken, omdat die als gewaagd werden beschouwd. Herenkleding was net zo complex als die van vrouwen in de Regency-periode, te beginnen met ondergoed: een wit linnen overhemd met een opening van de kraag tot halverwege de borst, katoenen of wollen kousen en mogelijk een onderbroek. Een herenjas (of rokkostuum) had een open voorkant met panden aan de achterkant. Deze was meestal van wol en had een dubbele of enkele rij knopen. Een leren broek werd als ochtendkleding gedragen. Kruisvormige bretels hielden de broek omhoog. Het vest, dat aan de voorkant dichtgeknoopt werd, was de volgende laag. De voorkant was gemaakt van dure stof, met knopen en patronen; de achterkant was effen. De look werd afgemaakt met een das (meestal wit), laarzen, handschoenen en een hoge hoed.