Beau Brummell – De man die de Regency-mode voorgoed veranderde

Wanneer we denken aan de elegante heren uit de romans van Jane Austen, denken we aan perfect geknoopte dassen, donkere jasjes, glanzende laarzen en een verzorgde, maar ogenschijnlijk moeiteloze uitstraling. Achter die stijlvolle verschijning schuilt één man: Beau Brummell.

George Bryan "Beau" Brummell (1778-1840) was geen edelman, geen schrijver en geen militair held. Toch werd hij hét stijlicoon van de Regency-periode. Zijn gevoel voor mode was zo invloedrijk dat hij de manier waarop heren zich kleedden voorgoed veranderde.

Minder is meer

Vóór Brummell droegen heren vaak uitbundige kleding: felgekleurde stoffen, borduursels, kant en sierlijke versieringen. Brummell vond dat echte elegantie juist lag in eenvoud.

Hij introduceerde een stijl die vandaag verrassend modern aandoet:

perfect gesneden donkerblauwe of zwarte jasjes;
een smetteloos wit linnen hemd;
een zorgvuldig geknoopte cravat (halsdoek);
lichtgekleurde pantalons of rijbroeken;
glanzend gepoetste leren laarzen.

Zijn kleding was kostbaar, maar nooit opzichtig. De kwaliteit van de stof, de perfecte pasvorm en de verzorgde afwerking maakten het verschil.

De kunst van het aankleden

Volgens tijdgenoten besteedde Brummell uren aan zijn ochtendtoilet. Niet omdat hij extravagante kleding droeg, maar juist omdat alles perfect moest zijn.

Zijn beroemde witte cravat werd soms meerdere keren opnieuw geknoopt totdat hij precies goed zat. Een klein vlekje of een kreukel betekende opnieuw beginnen.

Ook persoonlijke hygiëne vond hij belangrijk. In een tijd waarin dagelijks baden allesbehalve vanzelfsprekend was, stond Brummell bekend om zijn frisse kleding, schone handen en verzorgde uiterlijk.

Vriend van de Prince Regent

Brummell verkeerde jarenlang in de hoogste kringen van de Londense society en was een goede vriend van de Prince Regent, de latere koning George IV. Zijn smaak bepaalde jarenlang wat modieus was. Jonge heren probeerden hem na te bootsen, kleermakers maakten kleding naar zijn voorbeeld en zelfs de aristocratie keek naar hem voor de nieuwste trends.

Jane Austen en de Regency gentleman

Jane Austen noemt Beau Brummell nergens in haar romans, maar zij kende zijn reputatie ongetwijfeld. Tijdens haar leven was hij misschien wel de beroemdste modefiguur van Engeland.

De keurige heren in haar boeken weerspiegelen vaak het ideaal van de Regency gentleman: verzorgd, netjes gekleed en met gevoel voor goede manieren. Toch laat Austen zien dat ware elegantie niet alleen in kleding zit.

Neem bijvoorbeeld Mr. Darcyuit Pride and Prejudice. Hij is altijd keurig gekleed, maar zijn aantrekkingskracht komt uiteindelijk voort uit zijn karakter. Daartegenover staat Mr. Wickham, die eveneens charmant en verzorgd oogt, maar wiens fraaie uiterlijk zijn ware aard verhult.

Austen herinnert ons eraan dat goede smaak belangrijk is, maar dat vriendelijkheid, eerlijkheid en bescheidenheid uiteindelijk meer waard zijn dan de mooiste jas of de perfectste cravat.

Een tragisch einde

Ironisch genoeg eindigde Brummells leven allesbehalve glamoureus. Door zijn luxueuze levensstijl maakte hij grote schulden en moest hij Engeland ontvluchten. Hij bracht zijn laatste jaren door in Frankrijk, waar hij in armoede leefde en uiteindelijk overleed.

Toch bleef zijn invloed bestaan. Zijn eenvoudige, perfect gesneden kleding vormde de basis van het moderne herenkostuum. Zelfs het klassieke maatpak dat vandaag nog wordt gedragen, is in zekere zin een erfgenaam van Beau Brummells stijl.

Regency weetje

Wist je dat...Beau Brummell naar verluidt vond dat een heer nooit de aandacht moest trekken door opvallende kleding? Volgens hem moest men zich de man herinneren, niet zijn jas. Een gedachte die verrassend modern klinkt – ruim tweehonderd jaar later.

Etiquette en sociaal leven

Regency-etiquette gaat eigenlijk veel verder dan "goede manieren". Het was een uitgebreid systeem van sociale regels dat bepaalde hoe je sprak, bewoog, danste, at, correspondeerde en zelfs hoe lang je bij iemand op bezoek bleef. Voor liefhebbers van Jane Austen is dat juist zo interessant: veel spanning in haar romans ontstaat doordat personages die regels volgen – of juist overtreden.

 * Kennismaken: je stelde jezelf niet zomaar voor

In de Regency-periode hoorde je niet op iemand af te stappen om kennis te maken. Je had een formele introductie nodig door een gemeenschappelijke bekende.

Voorbeeld uit Jane Austen:
In Pride and Prejudice wordt de komst van Mr. Bingley met veel verwachting ontvangen. Iedereen wil hem ontmoeten, maar dat gebeurt via sociale bijeenkomsten en introducties. Dat Mr. Darcy zich afstandelijk opstelt op het bal maakt hem direct impopulair – niet alleen vanwege zijn trots, maar ook omdat hij de sociale verwachtingen negeert.

 * Een bezoek had een tijdslimiet

Een "morning call" was meestal een kort bezoek van ongeveer vijftien tot dertig minuten. Te lang blijven gold als onbeleefd.

Voorbeeld uit Emma:
Emma Woodhouse ontvangt en brengt regelmatig bezoeken waarbij de duur en formaliteit zorgvuldig worden bewaakt. Sociale relaties werden onderhouden door deze geplande visites.

 * Dansen was een sociaal contract

Een dans uitnodigen was niet vrijblijvend. Wie een dans beloofde, hoorde die afspraak na te komen.

In veel Assembly Rooms werden de danspartners vooraf vastgelegd, en meerdere dansen achter elkaar met dezelfde persoon konden aanleiding geven tot geroddel over een mogelijke romance.

Voorbeeld uit Pride and Prejudice:
Elizabeth Bennet en Mr. Darcy dansen samen op het bal in Netherfield. Hun gesprek tijdens die dans is beladen, juist omdat een dans een relatief intiem sociaal moment bood.

 * Correspondentie was een kunstvorm

Brieven waren het belangrijkste communicatiemiddel. Ze werden zorgvuldig geformuleerd en volgens vaste richtlijnen afgesloten.

Voorbeeld uit Persuasion:
De beroemde brief van kapitein Wentworth aan Anne Elliot behoort tot de meest geliefde passages uit Austens werk. Juist omdat persoonlijke gevoelens meestal terughoudend werden geuit, maakt zijn openhartigheid zoveel indruk.

 * Eten draaide om decorum

Aan tafel wachtte men tot de gastvrouw begon. Grote emoties of luide discussies waren ongepast, en elegantie was belangrijker dan snelheid.

Een keurige houding, nette conversatie en aandacht voor anderen golden als tekenen van een goede opvoeding.

 * Wandelen had sociale betekenis

Een wandeling was meer dan ontspanning. Met wie je liep, waar je liep en hoe lang, kon aanleiding geven tot speculatie.

Voorbeeld uit Sense and Sensibility:
Wanneer Marianne Dashwood lange wandelingen maakt met John Willoughby, zien omstanders daarin een teken van een serieuze verbintenis.

 * Muziek en handwerken toonden beschaving

Van welopgevoede jonge dames werd verwacht dat zij vaardigheden ontwikkelden zoals:

• pianospelen,
• zingen,
• tekenen,
• borduren,
• Frans spreken,
• en elegant converseren.

Voorbeeld uit Pride and Prejudice:
Miss Bingley somt op waaraan een "accomplished woman" moet voldoen. Elizabeth Bennet reageert daar met een gezonde dosis scepsis op, wat Austens humor mooi laat zien.

 * Kleding weerspiegelde respect voor de gelegenheid

De juiste kleding hing af van het moment van de dag:

• Ochtend: eenvoudige wandel- of huisjurken.
• Middag: nette visitekleding.
• Avond: luxueuze japonnen met sieraden, handschoenen en vaak een waaier.

"In de Regency-periode sprak etiquette een stille taal. Een uitnodiging voor een dans, een zorgvuldig geschreven brief of een visite van precies twintig minuten kon meer zeggen dan duizend woorden."

"It is quite a settled thing; and as soon as Nicholls has made white soup enough, I shall send round my cards."

Mr Bingley, Pride and Prejudice, hfdstk 11

... of the month

Een nieuw begin in Chawton

Op 7 juli 1809 begon voor Jane Austen een nieuw hoofdstuk. Samen met haar moeder, haar zus Cassandra en haar vriendin Martha Lloyd verhuisde ze naar Chawton Cottage in Hampshire. Het huis werd hun aangeboden door Jane's broer Edward Austen, die het nabijgelegen landgoed Chawton House had geërfd. Na jaren van onzekerheid en verschillende verhuizingen vond Jane hier eindelijk rust. Die stabiliteit gaf haar opnieuw de ruimte om te schrijven.

Aan de kleine ronde schrijftafel bij het raam werkte ze bestaande manuscripten grondig bij en schreef ze nieuwe romans. In Chawton kregen Sense and Sensibility, Pride and Prejudice, Mansfield Park en Emma hun definitieve vorm.

Ook begon ze hier aan Persuasion en werkte ze aan Sanditon, haar onvoltooide laatste roman.

Wie Chawton Cottage vandaag bezoekt, kan nog steeds de eenvoudige schrijftafel zien waaraan Jane werkte. Het is een bescheiden meubelstuk, maar één dat een bijzondere plaats inneemt in de Engelse literatuur.

Wist je dat? Jane liet de piepende deur naar de woonkamer nooit repareren. Het geluid waarschuwde haar wanneer iemand binnenkwam, zodat ze haar manuscripten snel kon afdekken. Hoewel haar familie haar schrijverschap steunde, bleef Jane opvallend bescheiden over haar werk."What should I do with your strong, manly, spirited sketches...?" schreef Jane ooit aan haar neef James Edward Austen-Leigh. Haar gevoel voor humor en zelfrelativering verlieten haar nooit – ook niet tijdens haar meest productieve jaren in Chawton.

In de voetsporen van Jane

Chawton Cottage is vandaag een museum waar bezoekers de kamers kunnen bekijken waarin Jane Austen woonde en schreef. Een droombestemming voor elke Austen-liefhebber.